انتشار کتاب «هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند» | گامی راهبردی در حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی
کتاب «هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند: ریسکها، کاربردها و حکمرانی» با پیشنهاد و تهیه علمی مؤسسه مطالعات و همکاری بینالمللی صنعت ساختمان و با همکاری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی منتشر شد. این کتاب که ترجمه یکی از منابع معتبر بینالمللی منتشرشده توسط برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) و مؤسسه میلا (Mila – Quebec Artificial Intelligence Institute) است، به بررسی عمیق نقش هوش مصنوعی در آینده شهرها میپردازد.
انتشار این اثر در زمانی صورت میگیرد که شهرها بیش از هر زمان دیگری به نظامهایی پیچیده از دادهها، الگوریتمها و تصمیمگیریهای خودکار تبدیل شدهاند. در چنین شرایطی، بهرهگیری از هوش مصنوعی بدون چارچوبهای شفاف و مسئولانه، میتواند علاوه بر فرصتها، مخاطرات جدی برای عدالت اجتماعی، حریم خصوصی و حکمرانی شهری به همراه داشته باشد. این کتاب دقیقاً با هدف پاسخ به همین چالشها منتشر شده است.
……….
چرا کتاب «هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند» اهمیت دارد؟
در ادبیات جهانی، دیگر صرفاً از «هوشمندسازی شهرها» صحبت نمیشود، بلکه تمرکز اصلی بر حکمرانی هوش مصنوعی (AI Governance) و هوش مصنوعی مسئولانه (Responsible AI) است. این کتاب نشان میدهد که هوش مصنوعی یک ابزار خنثی نیست؛ بلکه فناوریای است که ارزشها، پیشفرضها و تصمیمهای انسانی را در خود بازتاب میدهد.
از همین رو، اگر سامانههای هوش مصنوعی بدون توجه به پیامدهای اجتماعی، حقوقی و اخلاقی طراحی و اجرا شوند، میتوانند به تشدید نابرابریهای شهری، تبعیض الگوریتمی، نظارت بیشازحد و کاهش اعتماد عمومی منجر شوند. کتاب با تکیه بر جدیدترین پژوهشهای بینالمللی، بر این نکته تأکید دارد که مسئولیتپذیری در هوش مصنوعی باید از مرحله تعریف مسئله آغاز شود، نه پس از استقرار فناوری.
این نگاه، برای سیاستگذاران، مدیران شهری و برنامهریزان در ایران، اهمیتی دوچندان دارد؛ چرا که کشور در آستانه توسعه گسترده خدمات شهری دادهمحور قرار گرفته است.
……….
محتوای کتاب درباره چیست؟
کتاب «هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند» با ساختاری منسجم و سیاستمحور، موضوعات کلیدی زیر را پوشش میدهد:
کاربردهای هوش مصنوعی در شهرها، از جمله در مدیریت انرژی، حملونقل، سلامت شهری، برنامهریزی فضایی، ایمنی عمومی و مدیریت پسماند
تحلیل ریسکهای فنی، اجتماعی و حکمرانی در چرخه عمر سامانههای هوش مصنوعی
بررسی چالشهایی مانند سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی دادهها، امنیت اطلاعات و شفافیت تصمیمگیریهای خودکار
ارائه یک چارچوب جامع مدیریت ریسک که از مرحله تعریف مسئله، طراحی، پیادهسازی، استقرار تا پایش و نگهداشت سیستمهای AI را دربرمیگیرد
معرفی اصول تدوین استراتژی شهری هوش مصنوعی با تأکید بر ظرفیتسازی نهادی، مشارکت ذینفعان و همسویی با اهداف توسعه پایدار
این کتاب نهتنها برای پژوهشگران و دانشگاهیان، بلکه برای مدیران اجرایی، شهرداریها و نهادهای سیاستگذار، یک مرجع راهبردی و کاربردی محسوب میشود.
……….
دیدگاه مؤسسه مطالعات و همکاری بینالمللی صنعت ساختمان
در پیشگفتار کتاب، مژده ابراهیمی، مدیرعامل مؤسسه مطالعات و همکاری بینالمللی صنعت ساختمان تأکید میکند:
«این اثر صرفاً مجموعهای از دانش موجود نیست؛ بلکه فراخوانی است برای اقدام. کتاب ما را دعوت میکند تا آینده شهرهای هوشمند را با اخلاق، شمولگرایی و دوراندیشی شکل دهیم.»
از نگاه مؤسسه، شهرها تنها مجموعهای از ساختمانها و زیرساختها نیستند، بلکه بازتاب اراده، خلاقیت و ارزشهای جمعی جامعهاند. به همین دلیل، هوش مصنوعی نباید صرفاً بهعنوان یک ابزار فنی تلقی شود، بلکه نیرویی قدرتمند است که باید آگاهانه و مسئولانه هدایت شود.
انتشار این کتاب در راستای مأموریت مؤسسه برای ترویج نوآوری آگاهانه، مبتنی بر شواهد و در خدمت منافع عمومی انجام شده و گامی مهم در جهت توسعه گفتمان حکمرانی مسئولانه فناوری در کشور به شمار میرود.
……….
دانلود رایگان PDF کتاب
در راستای سیاست دسترسی آزاد به دانش (Open Access) و با هدف ارتقای ظرفیت علمی و سیاستگذاری کشور، فایل PDF کتاب «هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند» بهصورت رایگان از طریق وبسایت مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی قابل دانلود است.
این امکان، فرصت ارزشمندی برای پژوهشگران، دانشجویان، مدیران شهری، فعالان حوزه فناوری و علاقهمندان فراهم میکند تا بدون محدودیت به یکی از منابع معتبر بینالمللی در حوزه حکمرانی هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند دسترسی داشته باشند.
……….
گامی بهسوی آیندهای هوشمند و مسئولانه
کتاب «هوش مصنوعی و شهرهای هوشمند» نقطه آغاز یک گفتوگوی جدی و ملی درباره آینده شهرها در عصر الگوریتمهاست. این اثر میتواند مبنای طراحی سیاستها، برنامهها و چارچوبهای اجرایی برای توسعه هوش مصنوعی مسئولانه در شهرهای ایران باشد.
مؤسسه مطالعات و همکاری بینالمللی صنعت ساختمان، با اتکا به همکاریهای علمی و بینالمللی، آمادگی دارد این مسیر را با برگزاری نشستهای تخصصی، برنامههای آموزشی و گفتوگوهای سیاستی ادامه دهد.
